Ontwikkeling archiefwezen Bangladesh op het ICA congres in 2008.

Gebruikte afkortingen:

BARM - Bangladesh Archives & Records Management; program for democratic governance  under Rule of Law, Archives in the framework of Information Management serving Knowledge Management and Historical Awareness in Bangladesh.

ICA  -  International Council on Archives

KZHA - Kring van Zuid-Hollandse Archivarissen

In 2006 wees Johan van Albada, secretaris generaal van de ICA (International Council on Archives, onder de vleugels van UNESCO verbonden met de UNO), ons er op dat de voortgang  van BARM, internationaal archiefproject van de Kring van Zuid-Hollandse Archivarissen sinds 1999, versterkt zou worden door  deelname van Bangladeshi archivarissen en wetenschappers aan het ICA congres in Kuala Lumpur, juli 2008. Kennismaking met collega's uit de meer dan 100 lidstaten zou voor het archiefwezen van Bangladesh een ongekende input van kennis en vakervaring betekenen. De vele voordrachten, presentaties en discussiebijeenkomsten zouden werken als bij de tijdse beroepsscholing in archief- en informatiebeheer, vooral ook met het oog op de digitalisering in Bangladesh en de opbouw van een democratische rechtstaat. Het ICA congresthema: "Archieven, Openbaar bestuur en Ontwikkeling: de toekomstige maatschappij in kaart gebracht"  wees daar al op.  De BARMgroep van de KZHA ging met dit idee aan de slag, in 2007 maar nog eens extra in 2008. Met als doelstelling: scholing op archiefgebied in Bangladesh, Bangladeshi archiefmensen helpen om zelfstandig in internationaal beroepsverband vakkennis te mobiliseren.

Onze Kring heeft zich hierin niet onbetuigd gelaten. En dit jaar hadden we hierin een belangrijke bondgenoot: het KICI, - voluit de Stichting KICI Kledinginzameling - heeft een belangrijke bijdrage geleverd  om deelname van Bangladeshi afgevaardigden naar Kuala Lumpur mogelijk te maken. De vele discussies en presentaties over het belang van archieven in de strijd om vrouwenrechten, bij de berechting van oorlogsmisdaden, bijvoorbeeld de inzet van kindsoldaten, in het organiseren van eerlijke rechtspraak verlevendigden het besef van het grote maatschappelijk belang van goede archiefzorg.

De positieve resultaten zijn bepaald ook te danken aan het groeiende besef bij de Bangladeshi collega's dat de collegiale inbreng van de Nederlandse collega's wordt gekenmerkt door grote betrokkenheid en vasthoudendheid. De financiële ondersteuning die vanuit de Kring en door anderen daaromheen is mogelijk gemaakt,  mondde uit in bekostiging van de deelname aan het ICA congres van vijf Bangladeshi archivarissen en onderzoekers

In combinatie met belangstelling voor sportarchieven van Lutful Haq. Lutful en Mir waren verder geïnteresseerd in archiefbeheer en archiefgebruik bij internationale gerechtelijke instanties. In samenhang met UNO missies waaraan ook Bangladeshi militairen hebben deelgenomen zoals Ivoorkust, Congo, Sierra Leone, Liberia, Bosnië.

Onze eigen presentaties prof. Sharifuddin Ahmed over de geschiedenis van het archiefwezen in Bangladesh vanaf 1973. Floor Geraedts over BARM als samenwerkingsproject Nederlandse en Bengaalse archivarissen sinds 1995 en prof. Mahbubur Rahman met "Heritage Archives in Rajshahi": particuliere archieven als bron voor de sociale geschiedenis (actiegroepen, vakbeweging, vrouwenbeweging en culturele verenigingen in Bangladesh)  en de archiefstudie in Delhi aan de Indiase School for Archival Studies van Elias Miah, archivist bij het Nationaal Archief van Bangladesh. De voorbereiding van de deelname aan het ICA congres van de Bangladeshi delegatie in de eerste helft van 2008 heeft bijzonder positief uitgewerkt om wensen en plannen, in eerdere jaren ontstaan, te gaan verwezenlijken.  De rol die de ICA-deelnemers hierin spelen laat dat zien: de vroegere Assistant Director van de National Archives of Bangladesh (NAB), de heer Fazle Mir Ahmed Chowdhury, drong al jaren aan op oprichting van een vereniging of een instituut om archiefbelangen te behartigen, binnen (en met bondgenoten buiten!) de National Archives of Bangladesh. 

De hoogleraar Moderne geschiedenis van Zuid-Azië, prof. Sharifuddin Ahmed (director of National Archives of Bangladesh in 1997-2007), drong aan op het nemen van initiatieven, volgend op een samen met Floor Geraedts georganiseerde studiedag in januari 2007. Ondermeer was prof Sharifuddin extra gemotiveerd geraakt door zijn waarneming van de pijnlijke afbraak van "zijn" NAB. Prof Mahbubur Rahman, zijn collega van Rajshahi University, zocht al langer aansluiting bij de bij ons programma BARM betrokken hoogleraren en personeelsleden van de  National Archives en de National Library (in één directoraat ondergebracht). Mahbubur Rahmans interesse was al vanaf 1998 gericht op het verzamelen en beschikbaarstellen van vooral particuliere archieven en documentatiecollecties. Naar het voorbeeld van het Nederlandse IISG en het Westbengaalse Center for the Study of Social Sciences in Calcutta. Vanuit BARM is hij in de afgelopen jaren steeds geholpen bij het opbouwen van een netwerk van geïnteresseerde intellectuelen, onderzoekers, journalisten, leraren, universiteitsprofessoren in Rajshahi, Dhaka en leden van Bangladesh Itihas Samiti (Bangladeshi pendant van ons Historisch Genootschap) en the Asiatic Society of Bangladesh (Bangladeshi pendant van onze Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen).

Geleidelijk aan vonden typische BARM ideeën ingang: breng geïnteresseerden bij elkaar, beroepsmensen en amateurs: zij - afkomstig uit allerlei maatschappelijke sectoren - moeten het draagvlak voor archiefbewustzijn vormen. Professionalisering van archiefvorming, archiefbeheer en archiefgebruik via zelfontwikkeling in Bangladesh zelf is heel goed mogelijk. Archivisten en record keepers, maar ook academische historici met onderzoekservaring kunnen, met gebundelde kennis, en met gedoseerde inbreng van buitenaf, heel goed opleidingsfaciliteiten voor scholing in archiefbeheer opbouwen.  Zo min mogelijk inbreng van buitenaf (geld, deskundigen en gerenommeerde instituten en consultants) leidt aan de ene kant tot een veel langduriger proces van kleine stappen (veel vallen en opstaan). Aan de andere kant doet dat proces bij de deelnemers het besef groeien van de moeilijkheidsgraad (èn het onontbeerlijke doorzettingsvermogen) van zo'n ontwikkelingsproces om het belang van archief voor bestuur, rechtsverhoudingen en wetenschappelijk (o.a. historiebeoefening en cultureel erfgoedbeheer) echt in maatschappij en staat te laten "landen".  "Spoedige" overwinningen / successen, vooral onder invloed van buitenlandse interventie (begeleid door forse financiële injecties) blijken steeds weer grotendeels schijnsuccessen. Dit besef is bij de Bangladeshi partners sterk gegroeid.  

Daarnaast is de  samenwerkingsbereidheid van de Bangladeshi onderling sterk toegenomen. De vaart die er in de gesprekken zat bij de ICA deelnemers, bij het voorbereiden van de BARM Society, getuigde daarvan.  En ook de voor Bangladeshi begrippen opmerkelijke ontplooiing van bereidheid om zonder onderscheid van rang en stand samen te werken en verantwoordelijkheden en taken te verdelen liet zien dat een doorbraak bereikt is. Tenslotte werd van stond af aan, te weten 26 juli, de oprichtingsvergadering in de wandelgangen van het ICA congres, eigen initiatief als vanzelfsprekend en als hoofdmotor voor het ontwikkelingsproces gezien. Geen vragen meer om buitenlandse of internationale ondersteuning als eerste voorwaarde om überhaupt in beweging te komen.  Eigen initiatieven, bijvoorbeeld de stadsbesturen van Narayanganj, Rajshahi en Dinajpur, om tot archiefbeheer te komen, ook wanneer ze door nietdeskundigen werden aangepakt, werden en worden nu door alle betrokkenen serieus genomen. Een amateur als Lt Colonel Lutful Haq (kwam de laatste jaren met archief in aanraking via zijn belangstelling voor de geschiedenis van het Achtste Regiment East Bengal Rifles vanaf de Eerste Wereldoorlog en zijn kennismaking met presidentiële archieven tijdens zijn secretariaat van de president van de republiek 2000-2001) heeft nu zijn organisatorische inbreng in de BARM Society, ook al heeft hij geen academische of typisch bureaucratische achtergrond. Een industrieel als meneer Waqar Anwar Hasan, geen academische achtergrond, heeft nu een forse inbreng op grond van het beheer van zijn grote collectie historische foto's van Bangladesh, Bengalen en oostelijk India. Prof Sharifuddin Ahmed en prof. Mahbubur Rahman, beide historici, zien nu in hoe noodzakelijk de samenwerking met hun collega's uit de wereld van Informatie Management, Bibliotheek beheer en Documentatie is, wil men op archiefgebied echt vooruitgang boeken.

De deelname (de besprekingen van dag tot dag, 's avonds bij het eten en in het hotel - de Bangladeshi hadden er zelf voor gezorgd, dat we met zijn zessen in hetzelfde hotel logeerden - lieten dat zien) aan het veelzijdige programma van lezingen, debatten en presentaties in het kader van Archives, Governance and Development: mapping the future society liet zien dat bestuurlijke en sociaaleconomische vooruitgang absoluut niet zonder archiefbeheer kan.

Het besef is ook gegroeid dat we via bestaande instituten (er zijn tientallen deels algemene, deels sectorale ambtenarenopleidingen, waar puur formeel bezien, archiefbeheer in het studieprogramma zit, hoewel daar praktisch niets van terecht komt) moeten werken: deels om op inkomsten uit Bangladesh zelf (de bestaande begroting) te kunnen rekenen, deels om juist in die kweekvijvers van de overheidsdiensten de mensen "archief- en informatiebewust" te maken. Maar ook om druk van binnenuit de ambtelijke organisatie op de politiek te genereren om archiefbanen in de ambtenarij te ontwikkelen en zo ook toekomstperspectief te bieden voor de record keepers, records managers en archivisten. Bypass constructies (NAAST de overheidsorganisatie) kunnen soms niet gemist worden, denk aan zoiets als de Heritage Archives van prof. Mahbubur Rahman in Rajshahi om particuliere archieven onder de aandacht te brengen. Een in een privé-universiteit ingebedde ARM course: Archives & Records Management opleiding kan een voorhoederol spelen, maar ook niet meer dan dat: voor werkelijk volumineuze ontwikkeling is de lange mars door de (vooral: overheids- ) instituten onmisbaar. Afgelopen  najaar is er een belangrijke doorbraak tot stand gekomen, waarbij het snel ontwikkelen van goed archiefinformatiebeheergoed van het grootste belang is voor goed bestuur: de invoering van de Right to Information Ordinance (vgl. onze Wet Openbaarheid Bestuur). Deze wet, in buurland India ingevoerd in 2005, blijkt van cruciaal belang bij het ontwikkelen van actief burgerschap en het terugdringen van corruptie en slecht bestuur door het optreden van burgers, individueel of in organisaties. Bij dat laatste kan gedacht worden aan TIB (Transparency International Bangladesh, gericht op corruptiebestrijding met behulp van burgercomitees) maar ook een met BARM samenwerkende stichting als BLAST (Bangladesh Legal Assistance Service Trust, rechtsbijstand voor armen).

In de afgelopen maanden heeft de BARM Society vergaderd om plannen te maken en voorlichting te geven. Er is een ledenwerfcampagne in voorbereiding en er worden stukken over het verband tussen archiefbeheer als wapen in de  bestrijding van corruptie en verkiezingsfraude in diverse Bangladeshi kranten geplaatst. De Statuten met werkplan van de BARM Society zijn in een ver stadium ontwikkeld en een permanent secretariaat is gehuisvest in de National Archives in Dhaka. In de steden Dinajpur, Narayanganj en Rajshahi zijn projecten archiefsanering op gang gebracht. Mohammad Elias Miah, archivist van de National Archives in Dhaka is 2 november naar Delhi gereisd om de eenjarige opleiding Archives & Records Management te volgen aan de Indiase School for Archival Studies. Een artikelenbundel voor het 400-jarig jubileum van Dhaka als grote Bengaalse stad in 2009 is in voorbereiding: historisch onderzoek op basis van archiefbronnen vooral, om zo ook het belang van archiefbeheer in de publieke aandacht te brengen. Floor Geraedts zal op verzoek van prof Sharifuddin Ahmed voor het jubileumboek een artikel over de Nederlanders en hun VOC-vestiging in Dhaka in de 17^e en 18^e eeuw schrijven. 

Floor zal in de periode februari - maart 2009 opnieuw Bangladesh bezoeken, vooral voor het geven van lezingen en het met de BARM Society van de Bangladeshi  organiseren van seminars over archief en bestuur, archief als kennisbron op allerlei terreinen van wetenschappelijk onderzoek en beleidsontwikkeling en archief als cultureel erfgoed en basis voor wetenschappelijke geschiedenisbeoefening en journalistiek. Uitbreiden van het internationale netwerk en het werven van leden vooral buiten de traditionele omgeving van het archief. Tevens zal hij de voortgang van de archiefsanering in Rajshahi, Dinajpur en Narayanganj bekijken en verder adviseren over het opzetten van dergelijke projecten. Ook adviseert hij over Records Management in ziekenhuizen.

(BARMgroep Zuid-Hollandse Archivarissen, 02 februari  2009)