Indrukken van Bangladesh
Indrukken van Bangladesh
Op 6 januari, op het laatst van dit 9e bezoek aan Bangladesh was er een afscheidsbijeenkomst in het Computer & Information Sciences department van IUBAT. Een zaal met enkele tientallen docenten, studenten en facilitaire medewerkers. Enkele sprekers vertelden over hun ervaringen met BARM in de achterliggende weken, gezamenlijke voordrachten, seminars, vergaderingen en ontmoetingen op de gang.
Mij werd gevraagd, aan het slot iets te vertellen over mijn eigen ervaringen en indrukken. Vanachter de katheder, voor een schoolbord keek ik in een volle, broeierige ruimte, flauw verlicht met Tlbuizen (de winterse dagen in Bangladesh doen aan onze zomer denken, maar dan gecombineerd met december: laat licht en vroeg donker). De sfeer was ernaar om iets te zegen over een overvol land waar de armoede nooit uit je blikveld raakt, met prachtige groene akkers, rivierboorden, wijdse stromen, suikerrietvelden, kleine intieme dorpen, half drooggevallen visvijvers en kleine meertjes.
De kleine stadjes waar kramen, hokken, halfvergane schuurtjes en een enkele halfgesloopte bus of vrachtwagen kleine winkels en buurtmarkten (de "Bazars") herbergen. Aardige, beleefde mensen, ook wantrouwige, verlegen dorpskinderen, kleine vroegoude, frêle vrouwen die gehuld en gesluierd in sari met soms onwaarschijnlijk grote of zware lasten op het hoofd langs de weg gaan, mannen bij wie de felgekleurde lungi (omslagdoek als een rok vanaf het middel gedragen) contrasteert met een macho snor.
Omgangsvormen die dikwijls weldadig aandoen tegen wat je de rest van het jaar in Nederland gewend bent. Een dikwijls overweldigende gastvrijheid die bij de gast verlegenheid oproept omdat moeite noch kosten gespaard worden uit een meestal zeer smalle beurs. Ontroering omdat zowel volwassenen maar zeker kinderen en jongelui dikwijls ook wel laten merken hoeveel aardigheid ze als ´Gastgeber´ aan het verzetje van het vreemdelingenbezoek hebben.
De collegialiteit van de mensen van de National Archives en de universiteit die de betrekkelijke kilheid van dat begrip verre te boven gaat.
De problemen van het land waar het archiefproject een antwoord op moet geven, hoe aanmatigend dat ook klinkt. Corruptie, armoede, wetteloosheid, een overheid die overal een vinger in de pap moet hebben maar daar als "zwakke staat" ontzettend weinig positiefs van maakt.
Uit het niets dook de herinnering op aan Primo Levi, schrijver van indringende boeken over de menselijke verwoesting die de concentratie- en vernietigingskampen in '40-'45 en daarna hebben aangericht. Levi overleefde zijn langdurige verblijf in Auschwitz-Birkenau en keerde in de loop van 1945 na een maandenlange tocht in zijn Italië terug. Het kamp als een overvolle, kunstmatige economie en samenleving waar door de onvrijwillige bewoners uit pure overlevingsdrang alle voorrang gegeven moet worden aan de naarste eigenschappen om dikwijls ten koste van de lotgenoten de eigen ondergang uit te stellen. Voor de meerderheid van de Bangladeshi werkt hun eigen land dikwijls als een concentratiekamp: niets te kiezen hebben en enkel overleven.